Lesson Notes
Grade 12
Second Term
Third Term
Grade 13
Grade
12
2.1 රේඛීය සහ ප්රක්ෂිප්ත චලිතය
රේඛීය චලිතය
චලිතය විස්තර කරන්නේ විස්ථාපනය, ප්රවේගය, ත්වරණය ආදියෙන් ය.
SUVAT සූත්ර මගින් නියත ත්වරණයකින් සිදුවන චලිතය විස්තර කළ හැක.
සාපේක්ෂ ප්රවේගය: වස්තු දෙකක චලනය එකිනෙකට සාපේක්ෂව පරීක්ෂා කිරීම.
ප්රක්ෂිප්ත චලිතය
තිරස් ප්රවේගය නියත වේ.
සිරස් ප්රවේගය ගුරුත්වජ ත්වරණය නිසා වෙනස් වේ.
පියාසැරි කාලය T = 2u sinθ / g
පරාසය R = u² sin(2θ) / g
2.2 බල සහ සම්ප්රයුක්ත (Forces & Resultants)
බල සමාන්තරාස්ර නියමය: බල දෙකක සම්ප්රයුක්තය සෙවීමට.
බල විභේදනය Fx = F cosθ Fy = F sinθ
ඝූර්ණය (Moment)
ඝූර්ණය = බලය × ලම්බ දුර
ඝූර්ණය දක්ෂිණාවර්ත හෝ වාමාවර්ත ලෙස සලකයි.
ගුරුත්ව කේන්ද්රය: වස්තුවේ බර ක්රියා කරන ලක්ෂ්යය.
2.3 නිව්ටන්ගේ චලිත නියම (Newton’s Laws)
පළමු නියමය – අවස්ථිතිය
විශේෂ ශුද්ධ බලයක් නොමැතිනම් වස්තුව නිශ්චල හෝ ඒකාකාර චලිතය පවතී.
දෙවන නියමය
F = m a
ආවේගය (Impulse)
Ft = mv − mu
තෙවන නියමය
සෑම ක්රියාවකටම සමාන හා විරුද්ධ ප්රතික්රියාවක් ඇත.
ඝර්ෂණය
ස්ථිතික ඝර්ෂණය – චලිතය ආරම්භ කිරීමට විරුද්ධ වේ
ගතික ඝර්ෂණය – චලනය වන විට ක්රියා කරයි
ඝර්ෂණ සංගුණකය μ = ඝර්ෂණ බලය / සිරස් ප්රතික්රියාව
2.4 බල සමතුලිතතාව (Equilibrium)
සමතුලිතතාව සඳහා ΣF = 0 ΣM = 0
ඝූර්ණ මූලධර්මය දක්ෂිණාවර්ත ඝූර්ණ එකතුව = වාමාවර්ත ඝූර්ණ එකතුව
බලාත්මක ත්රිකෝණය (Triangle of forces) සමතුලිතතාවය විස්තර කරයි.
2.5 භ්රමණ චලිතය (Rotational Motion)
කෝණික රාශි
කෝණික විස්ථාපනය – θ කෝණික ප්රවේගය – ω කෝණික ත්වරණය – α
ව්යාවර්තය (Torque)
τ = I α
අවස්ථිති ඝූර්ණය (Moment of Inertia)
I = Σ m r²
භ්රමණ චලිත සූත්ර
ω = ω₀ + α t θ = ω₀ t + (1/2) α t² ω² = ω₀² + 2 α θ
2.6 ශක්තිය, කාර්යය සහ ජවය
කාර්යය (Work)
W = F d cosθ
චාලක ශක්තිය
KE = (1/2) m v²
විභව ශක්තිය
PE = m g h
ජවය (Power)
P = W / t P = F v
කාර්යක්ෂමතාව
කාර්යක්ෂමතාව = ප්රතිදාන ශක්තිය / ප්රදාන ශක්තිය
2.7 නිශ්චල තරල (Fluids at Rest)
ඝනත්වය
ρ = m / V
පීඩනය
P = h ρ g P = F / A
පැස්කල් මූලධර්මය: පීඩනය සමාන ලෙස සංවහනය වේ ආකිමිඩීස් මූලධර්මය: Upthrust = විස්ථාපනය වූ තරලයේ බර
2.8 ප්රවාහ වන තරල (Fluids in Motion)
සාන්තත්ය නියමය
A1 v1 = A2 v2
බර්නූලී නියමය
P + (1/2) ρ v² + ρ g h = Constant
යෙදුම්: ඇටමයිසරය, ගුවන් යානා උස්සීම, Venturi effect
2. ප්රධාන සූත්ර
මාතෘකාව | සූත්රය |
SUVAT | v = u + at |
s = ut + (1/2) a t² | |
v² = u² + 2as | |
ප්රක්ෂිප්ත පරාසය | R = u² sin(2θ) / g |
බලය | F = m a |
ගම්යතාව | p = m v |
ඝූර්ණය | Moment = F d |
KE | KE = (1/2) m v² |
PE | PE = m g h |
ජවය | P = F v |
පීඩනය | P = h ρ g |
Continuity | A1 v1 = A2 v2 |
Bernoulli | P + (1/2) ρ v² + ρ g h = Constant |
3. විභාග ඉඟි
මාතෘකාව | වැදගත් කරුණු | පොදු වැරදි |
ඝූර්ණය | ල ම්බ දුර භාවිතා කරන්න | කෝණාන්තර දුර භාවිතා කිරීම |
බල විභේදනය | Fx, Fy ලෙස වෙන් කර ගන්න | දිශා නොසලකා හරිනවා |
Free Body Diagram | හැම ගැටළුවකටම අදින්න | බල අමතක කිරීම |
Equilibrium | ΣF = 0 සහ ΣM = 0 යැවී දෙකම පරීක්ෂා කරන්න | එකක් පමණක් බලනවා |
Projectile | Horizontal, Vertical components වෙන් කරන්න | u sinθ, u cosθ mix කිරීම |
Bernoulli | වැඩි වේගය → අඩු පීඩනය | විරුද්ධ අදහස ගැනීම |
Friction | Static friction ≤ μR | සෑම විටම μR යැයි සිතීම |
වියාචනය (Disclaimer)
Idasara Academy ඉගෙනුම් සම්පත් නිර්මාණය කර ඇත්තේ සිසුන්ට මගපෙන්වීම, පුහුණුව සහ අධ්යයන උපායමාර්ග ලබාදී සහයෝගය දැක්වීමටය.
කෙසේ වෙතත්, සියලුම විභාග සහ නිල අවශ්යතා සඳහා, සිසුන් අනිවාර්යයෙන්ම ශ්රී ලංකා අධ්යාපන අමාත්යාංශයේ, අධ්යාපන ප්රකාශන දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ප්රකාශයට පත් කරන ලද නිල පෙළපොත් සහ සම්පත් පරිශීලනය කළ යුතුය.
ජාතික විභාග සඳහා අන්තර්ගතයේ නිල බලය ලත් මූලාශ්රය වනුයේ රජය විසින් නිකුත් කරනු ලබන මෙම ප්රකාශනයි.