Lesson Notes
Grade 12
Second Term
Third Term
Grade 13
Grade
13
7.1 විද්යුත් ධාරාව
අර්ථ දැක්වීම:විද්යුත් පරිපථයකින් ඒකක කාලයකදී ගලා යන ආරෝපණ ප්රමාණය විද්යුත් ධාරාව ලෙස හැඳින්වේ. මෙය යනු ද්රව්ය තුළ නිදහස් ඉලෙක්ට්රෝන ක්රියාකාරිත්වය මගින් සිදුවන ගතිකත්වයකි.
සම්ප්රදායික ධාරා දිශාව:පාරම්පරිකව ධාරාව ගලා යන්නේ ධන අග්රයෙන් (+) සෘණ අග්රය (-) දෙසට යැයි සලකයි.
සූත්රය:I = Q / t
ඒකකය: ඇම්පියර් (A)
7.2 විභව අන්තරය
අර්ථ දැක්වීම:ඒකක ආරෝපණයක් පරිපථයකින් ගෙන යාමට කළ යුතු කාර්ය ප්රමාණය විභව අන්තරය ලෙස හඳුන්වයි.
සූත්රය:V = W / Q
ඒකකය: වෝල්ට් (V)
7.3 ප්රතිරෝධය (Resistance - R)
අර්ථ දැක්වීම:ද්රව්යයකින් ධාරාව ගලා යාමට විරුද්ධ වීම ප්රතිරෝධය යි.
Ohm නියමය:නියත උෂ්ණත්වයකදී, V ∝ I වේ. එනම්, ප්රතිරෝධකයක වීදි ප්රතිරෝධය නියතය.
සූත්රය:R = V / I
ඒකකය: ohm (Ω)
7.4 ප්රතිරෝධකතාව (Resistivity - ρ)
අර්ථය:ද්රව්යයක ස්වභාවික ගුණයකි. ප්රතිරෝධය ද්රව්යයේ දිග, හරස්කඩ ප්රමාණය සහ ප්රතිරෝධකතාව සමග සම්බන්ධය දක්වයි.
සූත්රය:R = ρ L / A
උෂ්ණත්ව බලපෑම:
ලෝහවල ρ උෂ්ණත්වය වැඩි වීමෙන් වැඩිවේ.
අර්ධ සන්නායකවල ρ උෂ්ණත්වය වැඩි වීමෙන් අඩුවේ.
7.5 විද්යුත් ගාමක බලය
අර්ථ දැක්වීම:විද්යුත් මූලාශ්රයකින් ඒකක ආරෝපණයකට සපයන ශක්තිය.
අභ්යන්තර ප්රතිරෝධය r සම්බන්ධය:E = V + I r
7.6 ජවය සහ විද්යුත් ශක්තිය (Power & Energy)
ජවය P:විද්යුත් ශක්තිය පරිවර්තනය වීමේ වේගයයි.
සූත්ර:P = V IP = I² RP = V² / R
ශක්තිය E:E = P t
7.7 Kirchhoff නියම (Kirchhoff’s Laws)
1. සන්ධි නියමය (KCL):
සන්ධියේ ප්රවේශවන ධාරා එකතුව = පිටවන ධාරා එකතුව.Σ I(in) = Σ I(out)
2. පුඬු නියමය (KVL):
සංවෘත පුඬුවක Σ(emf) = Σ(I R)
7.8 විභව බෙදුම් පද්ධතිය (Potential Divider)
උපකරණ වලට අවශ්ය අඩු වෝල්ටීයතාවයක් ලබා දීමට භාවිත වේ.
සූත්රය:V_out = (R2 / (R1 + R2)) × V_in
7.9 වින්ග්ස්ටන් සේතුව (Wheatstone Bridge)
සමතුලිත තත්ත්වය:R1 / R2 = R3 / R4
භාවිතය:නොදන්නා ප්රතිරෝධකයන් නිරවද්යව මැනීමට.
7.10 විභවමානය (Potentiometer)
මූලධර්මය:ඒකාකාර රෙසිස්ටන්ස් සහිත දිගක කම්බියක විභව අනුක්රමණය සමාන වේ.
භාවිතය:
emf සසඳා මැනීමට
අභ්යන්තර ප්රතිරෝධය හඳුනා ගැනීමට
වෝල්ටීයතාව නිරවද්යව මැනීමට
2. ප්රධාන සූත්ර සහ සම්බන්ධතා
මාතෘකාව | සූත්රය |
ධාරාව | I = Q / t |
ප්රතිරෝධය | R = ρ L / A |
emf / Terminal Voltage | V = E - I r |
ජවය | P = V I , P = I² R |
ශ්රේණිගත ප්රතිරෝධ | R_eq = R1 + R2 + ... |
සමාන්තර ප්රතිරෝධ | 1/R_eq = 1/R1 + 1/R2 + ... |
වින්ග්ස්ටන් සේතුව | R1 / R2 = R3 / R4 |
විභව බෙදුම | V_out = (R2 / (R1 + R2)) V_in |
3. විභාග ඉඟි සහ පොදු වැරදි
KVL යෙදීමේදී:
Loop එකේ ගමන් කරන දිශාව අනුව IR term එකට හා emf term එකට ලකුණු නිවැරදිව යෙදිය යුතුය.
Ohm නියමය:
එය වලංගු වන්නේ උෂ්ණත්වය නියත වූ විට පමණි.
Power සූත්ර:
P = E I යනු මූලාශ්රයෙන් සපයන ශක්තිය.
P = I² R යනු ප්රතිරෝධකයක උත්සර්ජනය වන ශක්තිය.
Potentiometer:
Null point භාවිතය අත්යවශ්යයි; එවිට ප්රමිත ප්රමාණය සැබෑවට සමාන වේ.
Circuit diagrams:
ධාරා දිශාව arrow මගින් නිවැරදිව දක්වන්න.
වියාචනය (Disclaimer)
Idasara Academy ඉගෙනුම් සම්පත් නිර්මාණය කර ඇත්තේ සිසුන්ට මගපෙන්වීම, පුහුණුව සහ අධ්යයන උපායමාර්ග ලබාදී සහයෝගය දැක්වීමටය.
කෙසේ වෙතත්, සියලුම විභාග සහ නිල අවශ්යතා සඳහා, සිසුන් අනිවාර්යයෙන්ම ශ්රී ලංකා අධ්යාපන අමාත්යාංශයේ, අධ්යාපන ප්රකාශන දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ප්රකාශයට පත් කරන ලද නිල පෙළපොත් සහ සම්පත් පරිශීලනය කළ යුතුය.
ජාතික විභාග සඳහා අන්තර්ගතයේ නිල බලය ලත් මූලාශ්රය වනුයේ රජය විසින් නිකුත් කරනු ලබන මෙම ප්රකාශනයි.