Grade 12
Grade 13
Third Term
Grade
13
පදනම් මට්ටම (අසමත් → සමත්)
(මූලික සංකල්ප තහවුරු කිරීමට සරල ප්රශ්න)
රසායනික සමතුලිතතාවය යනු කුමක්දැයි අර්ථ දක්වන්න.
සමතුලිතතාවය ගතික (Dynamic) ලෙස හැඳින්වෙන්නේ ඇයිදැයි පැහැදිලි කරන්න.
ලී ශැටලියර්ගේ මූලධර්මය වචනවලින් ලියන්න.
සමතුලිතතා නියතය Kc යනු කුමක්දැයි පැහැදිලි කරන්න.
A + B ⇌ C + D යන ප්රතික්රියාව සඳහා Kc ප්රකාශනය ලියන්න.
Kc අගය විශාල වීමෙන් ප්රතික්රියාව ගැන ඔබට අර්ථ ගන්නට ලැබෙන්නේ කුමක්ද?
Kc අගය ඉතා කුඩා වීමෙන් ප්රතික්රියාව ගැන දක්වන්නේ කුමක්ද?
උත්ප්රේරකයක් සමතුලිතතාවයේ පිහිටීමේ ස්ථානයට බලපාන්නේ නැත්තේ ඇයිදැයි පැහැදිලි කරන් න.
රසායනික සමතුලිතතාවයක් බිහි වීමට අවශ්ය පද්ධතියේ වර්ගය (වෙරළ / විවෘත / සංවෘත) කුමක්දැයි සඳහන් කරන්න.
සමතුලිතතාවයකදී ඵලවල සහ ප්රතික්රියකවල සාන්ද්රණයට කුමක් සිදුවේදැයි ලියන්න.
අතරමැදි මට්ටම (සමත් → ප්රශංසා)
(මූලධර්ම + යෙදීම අවශ්ය ප්රශ්න)
H₂ + I₂ ⇌ 2HI යන සමතුලිතත ාවයට H₂ හි සාන්ද්රණය වැඩි කළහොත්, ලී ශැටලියර් මූලධර්මය අනුව සමතුලිතතාවයට කුමක් සිදුවේදැයි පැහැදිලි කරන්න.
වායුමය සමතුලිතතාවයක් තිබෙන විට පරිමාව අඩු කිරීමෙන් (අHence, පීඩනය වැඩි කිරීමෙන්) සමතුලිතතාවයට ඇති බලපෑම සවිස්තරව ලියන්න.
සමතුලිතතා ප්රකාශනය ලියන විට ඝන ද්රව්ය (s) ඇතුළත් නොකරන්නේ ඇයිදැයි පැහැදිලි කරන්න.
තේජස්වී (තාපදායක) ප්රතික්රියාවකට උෂ්ණත්වය වැඩි කළ විට සමතුලිතතාවය කුමන දිශාවට මාරුවෙයිදැයි පුරෝකථනය කර පැහැදිලි කරන්න.
N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ (හේබර් ක්රියාවලිය) සඳහා පීඩනය වැඩි කළවිට සමතුලිතතා පිහිටීමේ මාරුව කෙසේදැයි පැහැදිලි කරන්න.
Kc උෂ්ණත්වය වෙනස් වීමත් සමඟ වෙනස් වන නමුත් සාන්ද්රණය වෙනස් වීමෙන් Kc නොවෙනස් වීමේ හේතුව පැහැදිලි කරන්න.
ප්රතික්රියා භාජකය Q භාවිතයෙන්, Q > Kc වූ විට ප්රතික්රියාව කුමන දිශාවට යයිදැයි පැහැදිලි කරන්න.
PCl₅ ⇌ PCl₃ + Cl₂ යන සමතුලිතතාවයක් සඳහා, සමතුලිතතාවයේදී ඇති සාන්ද්රණ දත්ත දී ඇති බව උපකල්පනය කර ඒ අනුව Kc ගණනය කරන ක්රමය පැහැදිලි කරන්න (සූත්රයක් ලෙස ලියන්න).
අක්රීය වායුවක් (උදා : Ar) එකතු කිරීමෙන්, නියත පරිමාවකදි සමතුලිතතාවයේ පිහිටීම මත බලපෑම දක්වන්නේද? විස්තර කරන්න.
ඵලවල එකක් පද්ධතියෙන් ඉවත් කිර ීමෙන් (උදා: CO₂ අඛණ්ඩව ඉවත් කිරීමෙන්) ඵලදාව වැඩි වීමට හේතුව කුමක්දැයි ලී ශැටලියර් මූලධර්මය අනුව පැහැදිලි කරන්න.
උසස් මට්ටම (ප්රශංසා → විශිෂ්ට)
(විශ්ලේෂණාත්මක, බහු-සංකල්ප ප්රශ්න)
ලි ශැටලියර්ගේ මූලධර්මය උපයෝගී කරගෙන,
තාප අවශෝෂක (endothermic)
තාපදායක (exothermic)ප්රතික්රියා දෙකක් සඳහා උෂ්ණත්වය වෙනස් කිරීමේදී සමතුලිතතාවය කෙසේ වෙනස් වේදැයි සසඳී විස්තර කරන්න.
Kc සහ Kp අතර සම්බන්ධතාවය Kp = Kc (RT)^(Δn) ලෙස ලියන්න,එය භෞතික අර්ථයෙන් (Δn යනු වායුමය මෝල් වෙනස වීම) පැහැදිලි කරන්න.
Kc අගය විශාල වූ ප්රතික්රියාවක් සහ Kc අගය ඉතා කුඩා වූ ප්රතික්රියාවක් සලකා, ඒවා ඔබ්බාගෙ ප්රතික්රියා (product-favoured / reactant-favoured) බව ගුණාත්මකව ඇගයීම කරන්න.
හේබර් ක්රියාවලියේදී (N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃)
උෂ්ණත්වය අඩු කිරීමෙන් සමතුලිතතාව ඇමෝනියා දෙසට යන නමුත් සීඝ්රතාව මන්ද ගැසෙයි,
උෂ්ණත්වය ඉහළ කිරීමෙන් සීඝ්රතාව ඉහළ යන නමුත් ඵලදාව අඩුවේ,යන කරුණු සැලකිල්ලට ගනිමින් මධ්යස්ථ උෂ්ණත්වයක් (optimum temperature) තෝරා ගැනීමට සිදු වන වැලඳීම් / trade-off විශ්ලේෂණය කරන්න.
H₂ + I₂ ⇌ 2HI යන සමතුලිතතාවයක, H₂ සහ I₂ හි ආරම්භක සාන්ද්රණ දෙකම දී ඇති බව උපකල්පනය කර,
ICE වගුවක් (Initial–Change–Equilibrium) සකස් කර
සමතුලිතතා සාන්ද්රණ හා Kc ගණනය කරන ක්රමය පියවරෙන් පියවර විස්තර කරන්න.
ප්රතික්රියාකාරක A හා B හි සාන්ද්රණය වෙනස් කිරීමෙන්
Kc අගය නොවෙනස් වූවත්
Q අගය වෙනස් වීමෙන්ප්රතික්රියාවේ දිශාව මාරු වන්නේ කෙසේදැයි පැහැදිලි කරන්න.
කාර්මික රසායනික ක්රියාවලීන්හි සමාන උදාහරණයක් (ඇමෝනියා, සල්ෆර් ට්රයොක්සයිඩ්, ආදිය) ගෙන,ඵලවලට අයත් ද්රව්ය අඛණ්ඩව පද්ධතියෙන් ඉවත් කිරීම (උදා: NH₃ සීතල කර වෙන් කිරීම) ඵලදාව හා ආර්ථික ලාභය වැඩි කරන ආකාරය විශ්ලේෂණය කරන්න.
සමතුලිතතා මාරුවීම් තාප ගති විද්යාව අනුවගිබ්ස් නිදහස් ශක්තිය (ΔG) හා සමතුලිතතා නියතය K අතර සම්බන්ධතාවයΔG° = −RT ln Kයන සූත්රය භාවිතයෙන් පැහැදිලි කර, ΔG° ‹ 0, = 0, › 0 කාලීන අවස්ථා සම්බන්ධයෙන් තර්ක කරන්න.
H₂O(l) ⇌ H₂O(g) යන සමතුලිතතාවය සලකා,
පීඩනය වැඩි කළ විට (පරිමාව අඩු වූ විට)
වාෂ්ප අවස්ථාවට හා දියර අවස්ථාවට ඇති බලපෑම,තාප ගති විද්යාව (Le Chatelier + ΔH හේතුව) භාවිතයෙන් පැහැදිලි කරන්න.
සමතුලිතතා නියත K මඟින් ප්රතික්රියාව සිදුවීමේ ශක්යතාවය (extent) දක්වයි,නමුත් ප්රතික්රියා සීඝ්රතාවය (rate) ගැන කිසිම තොරතුරක් නොදෙන හේතුව,
සීඝ්රතාවය යාන්ත්රණය, සක්රියන ශක්තිය, උත්ප්රේරක වැනි කරුණු මත රඳා පවතින ආකාරය
K වන්නේ සමතුලිතතා තත්ත්වයේ තාප ගති විද්යාත්මක සම්බන්ධතාවයක් පමණක් බවසලකා බැලී සවිස්තරාත්මක වශයෙන් පැහැදිලි කරන්න.