Grade 12
Grade 13
Third Term
Grade
13
පදනම් මට්ටම (අසමත් → සමත්)
(සරල මුලික සංකල්ප)
ප්රතික්රියා යාන්ත්රණයක් යනු කුමක්ද?
න්යෂ්ටිකාමියෙක් (nucleophile) අර්ථ දක්වන්න.
ඉලෙක්ට්රෝනකාමියෙක් (electrophile) අර්ථ දක්වන්න.
කාබන් කැටායනයක් යනු කුමක්ද?
නිදහස ් රැඩිකලයක් යනු කුමක්ද?
සමජාත විඛණ්ඩනය (homolytic fission) සහ විෂමජාත විඛණ්ඩනය (heterolytic fission) අතර වෙනස කුමක්ද?
SN1 සහ SN2 යාන්ත්රණවල වෙනස කුමක්ද?
එකතු වීමේ ප්රතික්රියාවක් යනු කුමක්ද?
ආදේශන ප්රතික්රියාවක් යනු කුමක්ද?
මාර්කොව්නිකොෆ්ගේ නියමය ප්රකාශ කරන්න.
අතරමැදි මට්ටම (සමත් → ප්රශංසා)
(මූලධර්ම + යෙදීම)
SN2 ප්රතික්රියා ත්රිමාණ රසායනිකව (stereochemically) සමමිතිය පෙරළීමකින් (inversion) සිදුවන්නේ ඇයිදැයි පැහැදිලි කරන්න.
තෘතීයික ඇල්කයිල් හැලයිඩ SN1 යාන්ත්රණයට අනුග්රහය දක්වන්නේ ඇයි?
ඇල්කීන ඉලෙක්ට්රෝනකාමී එකතු වීමට භාජනය වන්නේ ඇයිදැයි පැහැදිලි කරන්න.
බෙන්සීන් එකතු වීමට පහසුවෙන් භාජනය නොවන්නේ ඇයිදැයි—ආදේශනයට ප්රමුඛ වන් නේ ඇයිදැයි පැහැදිලි කරන්න.
HBr ප්රෝපීනයට එකතු කිරීමේදී 2-බ්රෝමෝප්රෝපේන් ප්රධාන ඵලය වන්නේ කුමන හේතුවෙන්ද?—කාබන් කැටායන ස්ථායීතාව උපයෝගී කරගනිමින් පැහැදිලි කරන්න.
ඇල්කේනවල හැලජනීකරණය සඳහා නිදහස් රැඩිකල් යාන්ත්රණයේ පියවර තුන (ආරම්භය, ව්යාප්තිය, අවසන් කිරීම) විස්තර කරන්න.
SN2 ප්රතික්රියාවක සංක්රාන්ති අවස්ථාව (transition state) රේඛාගත කරන්න.
E1 ඉවත් කිරීමේ ප්රතික්රියාවක අතරමැදිය හඳුනාගෙන E2 අතරමැදිය සමඟ සසඳන්න.
ඇරෝමැටික වළල්ලේ ඉලෙක්ට්රෝන දායක කාණ්ඩ (activating groups) ප්රතික්රියතාවයට බලපාන ආකාරය පැහැදිලි කරන්න.
ප්රාථමික හැලයිඩ SN2 ට අනුග්රහය දක්වන අතර තෘතීයික හැලයිඩ E2 ට අනුග්රහය දක්වන හේතුව ප්රේරණය සහ ත්රිමාණ බාධාව අනුව පැහැදිලි කරන්න.
උසස් මට්ටම (ප්රශංසා → විශිෂ්ට)
(විශ්ලේෂණාත්මක + බහු-සංකල්ප)
SN1 ප්රතික්රියා රේස්මික් මිශ්රණ (racemic mixture) සාදන්නේ ඇයිදැයි—කාබන් කැටායන ව්යුහය අනුව විශ්ලේෂණය කරන්න.
මාර්කොව්නිකොෆ් සහ ප්රති-මාර්කොව්නිකොෆ් එකතු වීමේ කලාප තේරීම (regioselectivity) පිටුපස ඇති තාප ගති විද්යාත්මක තර්කනය පැහැදිලි කරන්න.
බෙන්සීන්හි ඇරෝමැටික ස්ථායීතාව ඉලෙක්ට්රෝනකාමී ආදේශනයට අනුග්රහය දක්වන්නේ කෙසේදැයි—අනුනාදය අනුව විස්තර කරන්න.
E1 සහ E2 ප්රතික්රියා සඳහා ශක්ති පැතිකඩ (energy profile) සසඳා සීඝ්රතාව තීරණය කරන පියවර හඳුනාගන්න.
SN1 සහ SN2 ප්රතික්රියා මත ද්රාවක ධ්රැවීයතාවයේ බලපෑම විශ්ලේෂණය කරන්න.
කාබන් කැටායන ප්රතිසකස් වීම (rearrangement) සිදුවන යාන්ත්රණය සහ එය අවසාන ඵලවලට බලපාන ආකාරය පැහැදිලි කරන්න.
C=C බන්ධනයකට HBr එකතු වීමේ යාන්ත්රණය විස්තර කර 1° (ප්රාථමික) සහ 2° (ද්විතීයික) කාබන් කැටායනවල ස්ථායීතාව සසඳන්න.
හැලජන (Cl, Br) ඇරෝමැටික ආදේශනයේදී අක්රීය කරන නමුත් ඔතෝ/පැරා දිශානති වන හේතුව අනුනාදය සහ ප්රේරණය අනුව පැහැදිලි කරන්න.
කාබනික ප්රතික්රියා යාන්ත්රණ ඖෂධ සංවර්ධනයේදී ත්රිමාණ සමාවයවිකතාව (stereoisomerism) පුරෝකථනය කිරීමට උපකාර වන ආකාරය ඇගයීම.
අණුක ව්යුහය SN1, SN2, E1, E2 යන ප්රතික්රියා මාර්ග තේරීමට බලපාන ආකාරය සාරාංශ කරන්න.