මෙම පාඩමෙන් ඔක්සිජන් අඩංගු කාබනික සංයෝගවල ප්‍රධාන පවුල්, ඒවායේ ව්‍යුහ, ක්‍රියාකාරී කාණ්ඩ, ප්‍රතික්‍රියා සහ වෙන්කර හඳුනාගැනීමේ පරීක්ෂණ ගවේෂණය කරයි.

1. මූලික සංකල්ප (කෙටි සටහන්)

13.1 ඇල්කොහොල් (R–OH) (Alcohols)

• හයිඩ්‍රොක්සිල් (–OH) කාණ්ඩය අඩංගු වේ.

• ප්‍රාථමික (1°), ද්විතීයික (2°) හෝ තෘතීයික (3°) ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත.

• ගුණ:

  • හයිඩ්‍රජන් බන්ධන → ඉහළ තාපාංක.

  • ජලයේ ද්‍රාව්‍යයි (පහළ ඇල්කොහොල්).

• ප්‍රතික්‍රියා (ඔක්සිකරණය):

  • 1° → ඇල්ඩිහයිඩ → කාබොක්සිලික් අම්ල.

  • 2° → කීටෝන.

  • 3° → ඔක්සිකරණය නොවේ.

13.2 ෆීනෝල් (Ar–OH) (Phenols)

• –OH කාණ්ඩය බෙන්සීන් වළල්ලකට සවි වී ඇත.

• ඇල්කොහොල්වලට වඩා වැඩි අම්ලීයයි.

• ප්‍රතික්‍රියා:

  • Na සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර හයිඩ්‍රජන් වායුව මුදාහරියි.

  • ඉලෙක්ට්‍රොනික ආදේශන (උදා: බ්‍රෝමිනීකරණය) පහසුවෙන් සිදු වේ.

13.3 ඇල්ඩිහයිඩ (R–CHO) (Aldehydes)

• දාමයක අග්‍රයේ කාබොනයිල් කාණ්ඩය අඩංගු වේ.

• ගුණ:

  • පහසුවෙන් ඔක්සිකරණය වේ → කාබොක්සිලික් අම්ල.

• පරීක්ෂණ:

  • ටොලන්ස් පරීක්ෂණය → රිදී දර්පණය.

  • ෆෙහ්ලිංගේ/බෙනඩික්ට්ගේ පරීක්ෂණය → ගඩොල්-රතු අවක්ෂේපය.

13.4 කීටෝන (R–CO–R') (Ketones)

• දාමයේ මැද කාබොනයිල් කාණ්ඩය අඩංගු වේ.

• තවදුරටත් ඔක්සිකරණය කළ නොහැක.

• ප්‍රතික්‍රියා:

  • 2,4-DNP සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර තැඹිලි අවක්ෂේපයක් ඇති කරයි.

  • ටොලන්ස් හෝ ෆෙහ්ලිංගේ පරීක්ෂණය නොදක්වයි.

13.5 කාබොක්සිලික් අම්ල (R–COOH) (Carboxylic Acids)

• කාබොනයිල් සහ හයිඩ්‍රොක්සිල් යන කාණ්ඩ දෙකම අඩංගු වේ.

• ප්‍රබල හයිඩ්‍රජන් බන්ධන.

• ගුණ:

  • අම්ලීයයි (භෂ්ම සහ කา බනේට් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කරයි).

• ප්‍රතික්‍රියා:

  • උදාසීන කිරීම → ලවණ.

  • ඇල්කොහොල් සමඟ එස්ටරීකරණය (අම්ල උත්ප්‍රේරකය).

  • ඔක්සිකරණය → ඇල්කොහොල්.

13.6 එස්ටර (R–COOR') (Esters)

• අම්ල + ඇල්කොහොල් වලින් සෑදේ.

• පලතුරු සුවඳක් ඇත.

• ප්‍රතික්‍රියා:

  • R–COOH + R'–OH ⇌ R–COOR' + H₂O

2. ප්‍රධාන ප්‍රතික්‍රියා සහ සමීකරණ (Key Reactions & Equations to Memorize)

3. විභාග සඳහා උපදෙස් සහ උපක්‍රම (Tips & Tricks for Exams)

• කාබොනයිල් සංයෝග ඒවායේ සුවඳින් සහ පරීක්ෂණවලින් හඳුනා ගන්න.

• මතක තබා ගන්න: ඇල්ඩිහයිඩ ඔක්සිකරණය වේ, කීටෝන ඔක්සිකරණය නොවේ.

• ෆීනෝල් බෙන්සීන්ට වඩා පහසුවෙන් ආදේශනයට භාජනය වේ.

• කාබොක්සිලික් අම්ල ක්ෂාරවල දිය වේ → ලවණ සාදයි.

• එස්ටර නම් කිරීම: ඇල්කොහොල් කොටස → “යිල්” (yl), අම්ල කොටස → “ඔඒට්’’ (oate).

• ඔක්සිකරණ වර්ණ වෙනස්වීම් (උදා: ඩයික්‍රෝමේට් තැඹිලි → කොළ) භාවිතා කරන්න.

4. මතක තබා ගත යුතු වැදගත් කරුණු (Important Points to Remember)

• ක්‍රියාකාරී කාණ්ඩ රසායනික හැසිරීම නියම කරයි.

• ඇල්කොහොල් ඔක්සිකරණ මට්ටම වර්ගීකරණය මත රඳා පවතී.

• අනුනාද ස්ථායීකරණය හේතුවෙන් ෆීනෝල් වැඩි අම්ලීයයි.

• එස්ටරවලට ප්‍රසන්න සුවඳක් ඇති අතර එස්ටරීකරණය හරහා සෑදේ.

• ඇල්ඩිහයිඩ සහ කීටෝන දෙකෙහිම කාබොනයිල් කාණ්ඩ තිබුණත් පිහිටීම හා ප්‍රතික්‍රියාශීලීත්වය වෙනස් වේ.