මෙම පාඩමෙන් ඉලෙක්ට්‍රෝන පරමාණුවල සකස් වී ඇති ආකාරය, කක්ෂ පිරෙන ආකාරය සහ මෙම සැකැස්ම ආවර්තිතා වගුවේ ප්‍රවණතා තීරණය කරන ආකාරය පැහැදිලි කරයි.

1. මූලික සංකල්ප (කෙටි සටහන්)

4.1 ඉලෙක්ට්‍රෝන වින්‍යාසය (Electronic Configuration)

ඉලෙක්ට්‍රෝන වින්‍යාසය මඟින් කවච, උපකවච සහ කක්ෂවල ඉලෙක්ට්‍රෝන සැකැස්ම විස්තර කරයි.

• කවච (Shells): n = 1, 2, 3... මඟින් නිරූපණය කෙරේ.

• උපකවච (Subshells): s, p, d, f

• කක්ෂ (Orbitals): ඉලෙක්ට්‍රෝන සිටීමට වැඩි ඉඩක් ඇති ප්‍රදේශ.

  • සෑම කක්ෂයකම ඉලෙක්ට්‍රෝන 2 ක් රඳවා ගත හැකිය.

4.2 අව්ෆ්බාවු මූලධර්මය (Aufbau Principle)

ඉලෙක්ට්‍රෝන වැඩිවන ශක්ති අනුපිළිවෙලට කක්ෂ පුරවයි.

• අනුපිළිවෙල (සරල කළ): 1s → 2s → 2p → 3s → 3p → 4s → 3d → 4p → 5s → ...

4.3 හුන්ඩ්ගේ නියමය (Hund’s Rule)

ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල වීමට පෙර සෑම කක්ෂයක්ම තනිව පුරවයි.

• මෙය ඉලෙක්ට්‍රෝන–ඉලෙක්ට්‍රෝන විකර්ෂණය අවම කිරීමට උපකාරී වේ.

4.4 පෝලීගේ බැහැර කිරීමේ මූලධර්මය (Pauli’s Exclusion Principle)

එකම පරමාණුවක ඉලෙක්ට්‍රෝන දෙකකට එකම ක්වොන්ටම් සංඛ්‍යා 4 තිබිය නොහැක.

• මෙහි අර්ථය: සෑම කක්ෂයකම ප්‍රතිවිරුද්ධ භ්‍රමණ සහිත ඉලෙක්ට්‍රෝන 2 ක් පමණක් රඳවා ගත හැකිය.

4.5 කෙටි සහ සම්පූර්ණ නිරූපණය (Short and Full Notation)

• සම්පූර්ණ: 1s^2 2s^2 2p^6

• කෙටි: [Ne] 3s^2 3p^4

4.6 ආවර්තිතාව (ආවර්තිතා ප්‍රවණතා) (Periodicity - Periodic Trends)

ඉලෙක්ට්‍රෝන සැකැස්ම හේතුවෙන් මූලද්‍රව්‍යවල ගුණාංග ආවර්තයක් හරහා හෝ කාණ්ඩයක් දිගේ වෙනස් වේ.

4.7 මෙම ප්‍රවණතා ඇතිවීමට හේතුව

ප්‍රධාන සාධක දෙකක්:

1. න්‍යෂ්ටික ආරෝපණය: වැඩි ප්‍රෝටෝන → ප්‍රබල ආකර්ෂණය.

2. ආවරණ ආචරණය (Shielding effect): ඇතුළත ඉලෙක්ට්‍රෝන පිටත ඉලෙක්ට්‍රෝන විකර්ෂණය කරයි.

2. මතක තබාගත යුතු ප්‍රධාන සූත්‍ර

මෙම පාඩමේ දැඩි සූත්‍ර නොමැති නමුත්, මතක තබාගත යුතු දේ:

• කවචයක උපරිම ඉලෙක්ට්‍රෝන සංඛ්‍යාව: 2 × n^2

• උපකවචයකට කක්ෂ: s = 1, p = 3, d = 5, f = 7

3. විභාග සඳහා උපදෙස් සහ උපක්‍රම (Tips & Tricks for Exams)

• 4s කක්ෂය 3d ට පෙර පිරී යයි, නමුත් අයන සෑදීමේදී 4s ඉලෙක්ට්‍රෝන මුලින්ම ඉවත් වේ.

• කෙටි වින්‍යාසය සඳහා, ළඟම ඇති උච්ච වායුවෙන් ආරම්භ කරන්න.

• කක්ෂ පහසුවෙන් පිරවීමට විකර්ණ නියමය (අව්ෆ්බාවු සටහන) භාවිතා කරන්න.

• ව්‍යතිරේක ගැන අවධානයෙන් සිටින්න: Cr සහ Cu ස්ථායීතාවය හේතුවෙන් 3d^5 4s^1 සහ 3d^10 4s^1 පෙන්වයි.

• ආවර්තිතා ප්‍රවණතා සඳහා, සැමවිටම සිතන්න: වැඩි ප්‍රෝටෝන එදිරිව වැඩි කවච.

• උච්ච වායුවල පිටතම කවච සම්පූර්ණයි → ස්ථායී සහ අක්‍රීයයි.

4. මතක තබා ගත යුතු වැදගත් කරුණු

• ඉලෙක්ට්‍රෝන වින්‍යාසය මඟින් රසායනික හැසිරීම තීරණය වේ.

• ආවර්තිතා ප්‍රවණතා ඇතිවන්නේ ව්‍යුහයේ පුරෝකථනය කළ හැකි වෙනස්කම් මඟිනි.

• අයනීකරණ ශක්තිය කාණ්ඩ 2 → 3 සහ කාණ්ඩ 5 → 6 දී මඳක් පහත වැටේ.

• පරමාණුක අරය වෙනස්වීම් ප්‍රතික්‍රියතාවයට බලපායි (උදා: ක්ෂාරීය ලෝහ එදිරිව හැලජන).

• එකම කාණ්ඩයේ මූලද්‍රව්‍යවලට සමාන රසායනික ගුණ ඇත.