මෙම පාඩමෙන් විකිරණශීලී ක්ෂය වීම, විකිරණ වර්ග, න්‍යෂ්ටික සමීකරණ, අර්ධ ආයු කාලය සහ විකිරණශීලීතාවයේ භාවිතයන් හා අනතුරු ආවරණය කරයි.

1. මූලික සංකල්ප (කෙටි සටහන්)

22.1 විකිරණශීලීතාව (Radioactivity)

විකිරණශීලීතාව යනු අස්ථායී න්‍යෂ්ටියක් ස්වයංසිද්ධව විඝටනය වී විකිරණ මුදා හැරීමයි.

• අස්ථායී න්‍යෂ්ටි ස්ථායී වීමට ක්ෂය වීමකට භාජනය වේ.

• මෙය න්‍යෂ්ටික ක්‍රියාවලියකි—රසායනික ක්‍රියාවලියක් නොවේ.

22.2 විකිරණ වර්ග (Types of Radiation)

ප්‍රධාන වර්ග තුනක් ඇත:

(අ) ඇල්ෆා (α) අංශු (Alpha Particles)

• හීලියම් න්‍යෂ්ටි (⁴₂He)

  

• * ආරෝපණය: +2 * අඩු විනිවිද යාමේ බලය (කඩදාසියකින් නතර වේ) * ඉහළම අයනීකරණ බලය
  

(ආ) බීටා (β) අංශු (Beta Particles)

• අධිවේගී ඉලෙක්ට්‍රෝන (⁰₋₁e)

  * ආරෝපණය: −1 * මධ්‍යම විනිවිද යාම (ඇලුමිනියම්වලින් නතර වේ) * මධ්‍යස්ථ අයනීකරණ බලය
  

(ඇ) ගැමා (γ) කිරණ (Gamma Rays)

• විද්‍යුත් චුම්බක විකිරණය

• * ආරෝපණයක් නැත, ස්කන්ධයක් නැත * ඉතා ඉහළ විනිවිද යාම (ඝන ඊයම්වලින් අඩු වේ) * අඩු අයනීකරණ බලය නමුත් ඉතා භයානක
  

22.3 න්‍යෂ්ටික සමීකරණ (Nuclear Equations)

ස්කන්ධයේ සහ පරමාණුක සංඛ්‍යාවේ වෙනස්වීම් පෙන්වයි:

ඇල්ෆා ක්ෂය වීම (Alpha decay):

• ස්කන්ධ අංකය A → A − 4

• පරමාණුක අංකය Z → Z − 2

බීටා ක්ෂය වීම (Beta decay):

• ස්කන්ධ අංකය A → A

• පරමාණුක අංකය Z → Z + 1

ගැමා විමෝචනය (Gamma emission):

• A හෝ Z හි වෙනසක් නැත

• සම්පූර්ණයෙන්ම ශක්ති අධික තත්ත්වය නිවීම පමණි

22.4 අර්ධ ආයු කාලය (t₁/₂) (Half-Life)

විකිරණශීලී සාම්පලයක ඇති න්‍යෂ්ටිවලින් අඩක් ක්ෂය වීමට ගතවන කාලයයි.

• සෑම සමස්ථානිකයක් සඳහාම නියත වේ.

• උෂ්ණත්වය, පීඩනය හෝ රසායනික තත්ත්වය මත බලපානවා සිදු නොවේ.

සූත්‍රය:ඉතිරි ප්‍රමාණය = ආරම්භක ප්‍රමාණය × (1/2)^nමෙහි n = අර්ධ ආයු කාල ගණන

22.5 ක්‍රියාකාරීත්වය (A) (Activity)

ක්ෂය වීමේ සීඝ්‍රතාවයයි.

A = λ × N

• λ = ක්ෂය නියතය

• N = න්‍යෂ්ටි සංඛ්‍යාව

22.6 විකිරණ හඳුනා ගැනීම (Detection of Radiation)

• ගයිගර්–මූලර් නළය (Geiger–Müller tube)

• වලාකුළු කුටීරය (Cloud chamber)

• ඡායාරූප තහඩු

2. විකිරණශීලීතාවයේ යෙදීම් (Applications of Radioactivity)

22.7 වෛද්‍ය භාවිත (Medical Uses)

• පිළිකා ප්‍රතිකාරය (Co–60)

• දෘශ්‍යකරණය (Technetium–99m)

22.8 කාර්මික භාවිත (Industrial Uses)

• ඝනකම පාලනය

• කාන්දු හඳුනා ගැනීම

• ලෝහ කොටස්වල විකිරණවේදය

22.9 කෘෂිකාර්මික භාවිත (Agricultural Uses)

• ආහාර විකිරණනය

• පළිබෝධ පාලනය

22.10 පුරාවිද්‍යාත්මක කාල නිර්ණය (Archaeological Dating)

• කාබන්–14 කාල නිර්ණය → පොසිල හා පුරාවස්තු වල වයස තීරණය කිරීමට.

3. අනතුරු සහ ආරක්ෂාව (Dangers & Safety)

22.11 අනතුරු (Hazards)

• සෛලවල අයනීකරණය

• විවිධතා, පිළිකා

• ජීව පටකවල හානි

22.12 ආරක්ෂණ ක්‍රියාමාර්ග (Safety Measures)

• ආවරණ (ඊයම්) භාවිතා කිරීම

• දුරස්ථභාවය පවත්වා ගැනීම

• නිරාවරණ කාලය සීමා කිරීම

• ඩෝසිමීටර් පැළඳීම

4. විභාග සඳහා උපදෙස් සහ උපක්‍රම (Tips & Tricks for Exams)

• ඇල්ෆා → වැඩිම අයනීකරණ, අඩුම විනිවිදය

• බීටා → Z එකකින් +1 වැඩි වේ

• ගැමා → A හෝ Z වෙනස් නොවේ

• අර්ධ ආයු ගැටලු → නැවත නැවත අඩක් කිරීම

• න්‍යෂ්ටික සමීකරණ → A සහ Z සම්පූර්ණයෙන් තුලනය කරන්න

5. මතක තබා ගත යුතු වැදගත් කරුණු (Important Points to Remember)

• විකිරණශීලී ක්ෂය වීම ස්වයංසිද්ධ වන අතර බාහිර තත්ත්වයන්ට ලක් නොවේ.

• සියලුම විකිරණ → දුර වැඩි වූ විට බල අඩුවෙයි.

• අර්ධ ආයු කාලය → සංඛ්‍යාත්මක ස්වභාවය.

• න්‍යෂ්ටික රසායන විද්‍යාවට පුළුල් යෙදීම් ඇතත් බරපතල අවදානම් ද ඇත.