Grade 12
Grade 13
Third Term
Grade
13
මෙම පාඩමෙන් ද්රාව්යයක් මිශ්ර නොවන ද්රාවක දෙකක් අතර ව්යාප්ත වන ආකාරය, ව්යාප්ති සංගුණකය භාවිතා කරන ආකාරය සහ නිස්සාරණ ක්රියාවලීන්හිදී මෙම මූලධර්මය යොදන ආකාරය පැහැදිලි කරයි.
1. මූලික සංකල්ප (කෙටි සටහන්)
19.1 මිශ්ර නොවන ද්රාවක (Immiscible Solvents)
එකිනෙක මිශ්ර නොවන ද්රව දෙකකි (උදා: ජලය සහ ඊතර්). පද්ධතියට එකතු කරන ලද ද්රාව්යයක් ද්රාවක දෙකම අතර ව්යාප්ත වේ.
19.2 නර්න්ස්ට් ව්යාප්ති නියමය (Nernst Distribution Law)
නියත උෂ්ණත්වයේදී, ද්රාව්යයක් මිශ්ර නොවන ද්රාවක දෙකක් අතර ව්යාප්ත වන විට:K_D = C₁ ÷ C₂
C₁ : ද්රාවක 1 හි සාන්ද්රණය
C₂ : ද්රාවක 2 හි සාන්ද්රණය
K_D : ව්යාප්ති සංගුණකය (Distribution Coefficient)
19.3 වලංගු වීමේ කොන්දේසි (Conditions for Validity)
ද්රාව්යය ද්රාවක දෙකෙහිම එකම අණුක තත්ත්වයේ පැවතිය යුතුය.
උෂ්ණත්වය නියතව පැවතිය යුතුය.
ද්රාවක මිශ්ර නොවන විය යුතුය.
පද්ධතිය සමතුලිතතාවයට ළඟා විය යුතුය.
19.4 පරාශ සංගුණකය (P) (Partition Coefficient)
ජීව රසායන විද්ය ාවේ බහුලව භාවිතා වේ:P = [ද්රාව්ය]_කාබනික ÷ [ද්රාව්ය]_ජලීය
ජලභීතික (P ඉහළ) හෝ ජලකාමී (P අඩු) ස්වභාවය පෙන්නුම් කරයි.
19.5 බහු නිස්සාරණය (Multiple Extractions)
එක් විශාල නිස්සාරණයකට වඩා කුඩා නිස්සාරණ කිහිපයක් වඩා කාර්යක්ෂම වේ.
උදාහරණය: 2 × 50 cm³ නිස්සාරණ 1 × 100 cm³ නිස්සාරණයකට වඩා හොඳය.
19.6 සංගම් හෝ විඝටන ආචරණ (Association or Dissociation Effects)
ද්රාව්යය සංගම් (දෙයණු) හෝ විඝටනය (අයන) වන්නේ නම්, වෙනස් කරන ලද ව්යාප්ති සමීකරණ භාවිතා කළ යුතුය.
2. මතක තබාගත යුතු ප්රධාන සූත්ර
විස්තරය | සූත්රය |
ව්යාප්ති සංගුණකය | K_D = C₁ ÷ C₂ |
එක් නිස්සාරණයකින් පසු ඉතිරිවන ප්රමාණය | W₁ = W₀ × ( V_a ÷ (V_a + K_D × V_o) ) |
මෙහි: | W₀ : ආරම්භක ප් රමාණය, V_a : ජලීය ස්ථරයේ පරිමාව, V_o : කාබනික ස්ථරයේ පරිමාව |
3. විභාග සඳහා උපදෙස් සහ උපක්රම (Tips & Tricks for Exams)
K_D > 1 නම් → ද්රාව්යය කාබනික ද්රාවකයට කැමතියි (අර්ථ දැක්වීම අනුව).
සාන්ද්රණය සඳහා සැමවිටම සමාන ඒකක භාවිතා කරන්න.
බහු නිස්සාරණ මගින් ප්රතිසාධනය විශාල ලෙස වැඩි කරයි.
නර්න්ස්ට් නියමය යෙදීමට පෙර උපකල්පන පරීක්ෂා කරන්න.
සියලුම ගණනය කිරීම් වලදී ස්කන්ධ තුලනය තීරණාත්මක වේ.
4. මතක තබා ගත යුතු වැදගත් කරුණු
ව්යාප්ති නියමය ද්රාවක නිස්සාරණ ශිල්පක්රමවලදී අත්යවශ්ය වේ.
කාර්යක්ෂමතාව රඳා පවතින්නේ K_D හි අගය මත සහ තෝරාගත් පරිමා මතය.
ද්රාව්යය එක් ද්රාවකයක රූපය වෙනස් කළහොත් බැහැරවීම් සිදු වේ.
පරාශ සංගුණකය ඖෂධ සැලසුම්කරණයේදී සහ පාරිසරික රසායන විද්යාවේදී වැදගත් වේ.
වියාචනය (Disclaimer)
Idasara Academy ඉගෙනුම් සම්පත් නිර්මාණය කර ඇත්තේ සිසුන්ට මගපෙන්වීම, පුහුණුව සහ අධ්යයන උපායමාර්ග ලබාදී සහයෝගය දැක්වීමටය.
කෙසේ වෙතත්, සියලුම විභාග සහ නිල අවශ්යතා සඳහා, සිසුන් අනිවාර්යයෙන්ම ශ්රී ලංකා අධ්යාපන අමාත්යාංශයේ, අධ්යාපන ප්රකාශන දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ප්රකාශයට පත් කරන ලද නිල පෙළපොත් සහ සම්පත් පරිශීලනය කළ යුතුය.
ජාතික විභාග සඳහා අන්තර්ගතයේ නිල බලය ලත් මූලාශ්රය වනුයේ රජය විසින් නිකුත් කරනු ලබන මෙම ප්රකාශනයි.