Grade 12
Grade 13
Third Term
Grade
12
මෙම පාඩමෙන් s-කාණ්ඩ මූලද්‍රව්‍ය—විශේෂයෙන් කාණ්ඩ 1 (ක්ෂාරීය ලෝහ) සහ කාණ්ඩ 2 (ක්ෂාරීය පාංශු ලෝහ)—වල ගුණ, ප්‍රවණතා, ප්‍රතික්‍රියා සහ භාවිතයන් ගවේෂණය කරයි. මෙම මූලද්‍රව්‍ය ඒවායේ සමාන ඉලෙක්ට්‍රෝන වින්‍යාසය හේතුවෙන් ප්‍රබල ආවර්තිතා ප්‍රවණතා පෙන්වයි.
1. මූලික සංකල්ප (කෙටි සටහන්)
8.1 පිහිටීම සහ ඉලෙක්ට්‍රෝන වින්‍යාසය
s-කාණ්ඩ මූලද්‍රව්‍ය ආ වර්තිතා වගුවේ කාණ්ඩ 1 සහ කාණ්ඩ 2 හි පිහිටා ඇත.
පිටත ඉලෙක්ට්‍රෝන වින්‍යාසය:
කාණ්ඩ 1: n × s¹
කාණ්ඩ 2: n × s²
ඒවායේ රසායනික ප්‍රතික්‍රියතාවය ප්‍රධාන වශයෙන් තීරණය වන්නේ ඒවායේ පිටත ඉලෙක්ට්‍රෝන පහසුවෙන් අහිමි වීමේ හැකියාවෙනි.
8.2 කාණ්ඩ 1 හි පොදු ලක්ෂණ (ක්ෂාරීය ලෝහ)
උදාහරණ: Li, Na, K, Rb, Cs
අතිශයින්ම ප්‍රතික්‍රියාශීලී ලෝහ.
මෘදුයි, පිහියකින් කැපිය හැක.
අඩු ඝනත්වය (Li, Na, K ජලය මත පාවේ).
අඩු ද්‍රවාංක සහ තාපාංක.
+1 අයන සාදයි.
ජලය සමඟ ප්‍රබලව ප්‍රතික්‍රියා කර ක්ෂාර + හයිඩ්‍රජන් වායුව සාදයි.
8.3 කාණ්ඩ 2 හි පොදු ලක්ෂණ (ක්ෂාරීය පාංශු ලෝහ)
උදාහරණ: Be, Mg, Ca, Sr, Ba
කාණ්ඩ 1 ට වඩා අඩු ප්‍රතික්‍රියාශීලීයි, නමුත් තවමත් තරමක් ප්‍රතික්‍රියාශීලීයි.
දැඩි, වැඩි ඝනත්වයකින් යුත් ලෝහ.
වැඩි ද්‍රවාංක.
+2 අයන සාදයි.
ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර හයිඩ්‍රොක්සයිඩ සාදයි (Mg සීතල ජලය සමඟ සෙමෙන් ප්‍රතික්‍රියා කරයි).
8.4 ප්‍රතික්‍රියතාවයේ ප්‍රවණතා
කාණ්ඩ 1 හි ප්‍රතික්‍රියතාවය අඩු අයනීකරණ ශක්තිය හේතුවෙන් කාණ්ඩය දිගේ වැඩි වේ.
කාණ්ඩ 2 ද කාණ්ඩය දිගේ ප්‍රතික්‍රියතාවයේ වැඩි වීමක් පෙන්වයි, නමුත් අඩු නාටකාකාර ලෙස සිදු වේ.
8.5 කාණ්ඩ 1 සහ කාණ්ඩ 2 හි සංයෝග
කාණ්ඩ 1 සංයෝග: NaOH, Na₂CO₃, NaCl, KNO₃
ජලයේ ඉතා ද්‍රාව්‍ය වේ.
කාණ්ඩ 2 සංයෝග: Mg(OH)₂, CaCO₃, CaSO₄
කාබනේට් සහ සල්ෆේට් බොහෝ විට අඩු ද්‍රාව්‍යතාවක් දක්වයි.
8.6 තාප ස්ථායීතාවය (Thermal Stability)
කාණ්ඩ 2 කාබනේට් සහ නයිට්‍රේට් කාණ්ඩ 1 ට වඩා තාප ස්ථායී වේ.
විශාල කැටායන ආරෝපණය (+2) ඇනායනය ස්ථායී කරයි.
8.7 දැල්ලේ වර්ණ (විභාග සඳහා වැදගත්)
Li → තද රතු
Na → දීප්තිමත් කහ
K → ලීලා
Ca → ගඩොල් රතු
Sr → තද රතු
Ba → කොළ
2. මතක තබාගත යුතු ප්‍රධාන සූත්‍ර සහ ප්‍රතික්‍රියා
විස්තරය | සූත්‍රය / ප්‍රතික්‍රියාව |
කාණ්ඩ 1 ජලය සම ඟ ප්‍රතික්‍රියා | 2M + 2H₂O → 2MOH + H₂ |
කාණ්ඩ 2 ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා | M + 2H₂O → M(OH)₂ + H₂ |
තාප වියෝජනය (කාණ්ඩ 1 නයිට්‍රේට්) | → නයිට්‍රයිට් + O₂ |
තාප වියෝජනය (කාණ්ඩ 2 නයිට්‍රේට්) | → ඔක්සයිඩ් + NO₂ + O₂ |
ද්‍රාව්‍යතා ප්‍රවණතා | කාණ්ඩ 2 හයිඩ්‍රොක්සයිඩ: කාණ්ඩය දිගේ වැඩි වේ. |
ද්‍රාව්‍යතා ප්‍රවණතා | කාණ්ඩ 2 සල්ෆේට්: කාණ්ඩය දිගේ අඩු වේ. |
3. විභාග සඳහා උපදෙස් සහ උපක්‍රම (Tips & Tricks for Exams)
කාණ්ඩ 1 ලෝහ වාතය/ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා වැළැක්වීමට තෙල්වල ගබඩා කළ යුතුය.
දැල්ලේ පරීක්ෂණ භාවිතයෙන් නොදන්නා සංයෝග හඳුනා ගන්න.
මතක තබා ගන්න: කාණ්ඩ 2 කාබනේට් කාණ්ඩ 1 ට වඩා පහසුවෙන් වියෝජනය වේ.
කාණ්ඩය දිගේ: ද්‍රවාංක සාමාන්‍යයෙන් අඩු වේ (කාණ්ඩ 1) හෝ මඳක් අඩු වේ (කාණ්ඩ 2).
හය ිඩ්රොක්සයිඩ සහ සල්ෆේට් වල ද්‍රාව්‍යතා ප්‍රවණතා පටලවා නොගන්න.
ප්‍රතික්‍රියතාවයේ ප්‍රවණතා සඳහා, සැමවිටම අයනීකරණ ශක්තියට සම්බන්ධ කරන්න.
4. මතක තබා ගත යුතු වැදගත් කරුණු
කාණ්ඩ 1 සහ 2 මූලද්‍රව්‍ය පහසුවෙන් ඉලෙක්ට්‍රෝන අහිමි කරයි → ධන අයන සාදයි.
කාණ්ඩ 1 ලෝහ කාණ්ඩ 2 ට වඩා වැඩි ප්‍රතික්‍රියාශීලී වේ.
හයිඩ්‍රොක්සයිඩ සහ සල්ෆේට් වල ද්‍රාව්‍යතා රටා නිතර පරීක්ෂා කරනු ලැබේ.
දැල්ලේ පරීක්ෂණ යනු ලෝහ අයන හඳුනා ගැනීමට වේගවත් ක්‍රමයකි.
කාණ්ඩය දිගේ පරමාණුක අරය වැඩි වීම සහ අයනීකරණ ශක්තිය අඩු වීම මඟින් ප්‍රතික්‍රියතා රටාව පැහැදිලි කෙරේ.
වියාචනය (Disclaimer)
Idasara Academy ඉගෙනුම් සම්පත් නිර්මාණය කර ඇත්තේ සිසුන්ට මගපෙන්වීම, පුහුණුව සහ අධ්‍යයන උපායමාර්ග ලබාදී සහයෝගය දැක්වීමටය.
කෙසේ වෙතත්, සියලුම විභාග සහ නිල අවශ්‍යතා සඳහා, සිසුන් අනිවාර්යයෙන්ම ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ, අධ්‍යාපන ප්‍රකාශන දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද නිල පෙළපොත් සහ සම්පත් පරිශීලනය කළ යුතුය.
ජාතික විභාග සඳහා අන්තර්ගතයේ නිල බලය ලත් මූලාශ්‍රය වනුයේ රජය විසින් නිකුත් කරනු ලබන මෙම ප්‍රකාශනයි.