Lesson Notes
10 ශ්රේණිය
11 ශ්රේණිය
පාඩම 10: රසායනික බන්ධන (Chemical Bonds)
Grade
10
Term
2
පරමාණු තනිව පවතිනවාට වඩා එකිනෙක හා සම්බන්ධ වී අණු සහ සංයෝග ලෙස පැවතීමට කැමති ඇයි? ඒවා එසේ සම්බන්ධ වන්නේ කෙසේද? මේ පාඩමෙන් අපි ඒ ගැන ඉගෙන ගන්නවා. රසායන විද්යාවේ ඉතාම වැදගත් සංකල්පයක් වන මෙය, සංයෝගවල ගුණ තීරණය වන්නේ කෙසේද යන්න තේරුම් ගැනීමට අත්යවශ්යයි.
කෙටි සටහන් (Short Notes):
බන්ධන සෑදෙන්නේ ඇයි?
පරමාණු රසායනිකව ස්ථායී වීමට (උච්ච වායු මෙන්) උත්සාහ කරයි. ඒ සඳහා ඒවායේ සංයුජතා (අවසාන) කවචයේ ඉලෙක්ට්රෝන 8ක් (අෂ්ටකයක්) සම්පූර්ණ කර ගැනීමට උත්සාහ කරයි.
මේ සඳහා පරමාණු, ඉලෙක්ට්රෝන පිට කිරීම (දීම), ලබා ගැනීම, හෝ හවුලේ තබා ගැනීම සිදු කරයි.
ප්රධාන බන්ධන වර්ග දෙක:
අයනික බන්ධන (Ionic Bonds): ඉලෙක්ට්රෝන සම්පූර්ණයෙන්ම දීම සහ ගැනීම (හුවමාරුව) මගින් සෑදේ.
සහසංයුජ බන්ධන (Covalent Bonds): ඉලෙක්ට්රෝන හවුලේ තබා ගැනීම (බෙදා ගැනීම) මගින් සෑදේ.
අයනික බන්ධන:
සාමාන්යයෙන් ලෝහ පරමාණුවකින් අලෝහ පරමාණුවකට ඉලෙක්ට්රෝන හුවමාරු වේ.
ලෝහ පරමාණුව ඉලෙක්ට්රෝන පිට කර ධන (+) අයනයක් (කැටායනයක්) සාදයි.
අලෝහ පරමාණුව ඉලෙක්ට්රෝන ලබාගෙන ඍණ (-) අයනයක් (ඇනායනයක්) සාදයි.
මෙම ධන සහ ඍණ අයන අතර ඇතිවන ප්රබල ස්ථිති විද්යුත් ආකර්ෂණය අයනික බන්ධනයයි.
උදාහරණ: සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් (NaCl), මැග්නීසියම් ඔක්සයිඩ් (MgO).
සහසංයුජ බන්ධන:
සාමාන්යයෙන් අලෝහ පරමාණු දෙකක් අතර සෑදේ.
පරමාණු දෙකම ඉලෙක්ට්රෝන හවුලේ තබා ගැනීමෙන් ස්ථායී වේ.
උදාහරණ: ජලය (H₂O), මීතේන් (CH₄), ඔක්සිජන් (O₂).
ඉඟි සහ කෙටි ක්රම (Tips & Tricks):
බන්ධන වර්ගය හොයන හැටි: සංයෝගයේ තියෙන මූලද්රව්ය දිහා බලන්න.
ලෝහයක් + අලෝහයක් නම් -> අයනික.
අලෝහයක් + අලෝහයක් නම් -> සහසංයුජ.
ලුවිස් තිත්-කතිර සටහන්: මේවා අඳිනකොට මතක තියාගන්න, පරමාණුවේ අවසාන කවචයේ ඉලෙක්ට්රෝන (සංයුජතා ඉලෙක්ට්රෝන) විතරයි අඳින්නේ. එක පරමාණුවක ඉලෙක්ට්රෝන තිත් (•) වලින් සහ අනෙක් පරමාණුවේ ඉලෙක්ට්රෝන කතිර (x) වලින් ඇන්දම පැහැදිලියි.
විභාගය සඳහා වැදගත් කරුණු (Important Points for Exam):
බන්ධන වර්ගය හඳුනාගැනීම: සංයෝගයක සූත්රය (උදා: KCl, CO₂) දී, එහි ඇති මූලද්රව්ය ලෝහ ද, අලෝහ ද යන්න හඳුනාගෙන, බන්ධන වර්ගය නම් කිරීමට පුරුදු වන්න.
ලුවිස් සටහන් ඇඳීම: NaCl, H₂O, CH₄, O₂ වැනි සරල සංයෝග සඳහා බන්ධන සෑදෙන ආකාරය ලුවිස් තිත්-කතිර සටහන් මගින් නිරූපණය කිරීමට අනිවාර්යයෙන්ම පුහුණු වන්න.
ගුණ සංසන්දනය: අයනික සහ සහසංයුජ සංයෝගවල ගුණ (විශේෂයෙන් ද්රවාංක සහ විද්යුත් සන්නායකතාව) අතර වෙනස්කම් ඇසුරින් අසන ප්රශ්න වලට සූදානම් වන්න. "NaCl ඝනය විද්යුතය සන්නයනය නොකරන නමුත්, NaCl ජලීය ද්රාවණය විද්යුතය සන්නයනය කරයි. හේතු දක්වන්න." වැනි ප්රශ්න බහුලව පැමිණේ.
බන්ධන සෑදීම පැහැදිලි කිරීම: පරමාණු දෙකක් අතර බන්ධනයක් සෑදෙන්නේ ඇයි (අෂ්ටකය සම්පූර්ණ කර ගැනීමට) සහ එය සිදුවන ආකාරය (ඉලෙක්ට්රෝන හුවමාරුව/හවුලේ තබා ගැනීම) පැහැදිලි කිරීමට පුරුදු වන්න.
වියාචනය (Disclaimer)
Idasara Academy ඉගෙනුම් සම්පත් නිර්මාණය කර ඇත්තේ සිසුන්ට මගපෙන්වීම, පුහුණුව සහ අධ්යයන උපායමාර්ග ලබාදී සහයෝගය දැක්වීමටය.
කෙසේ වෙතත්, සියලුම විභාග සහ නිල අවශ්යතා සඳහා, සිසුන් අනිවාර්යයෙන්ම ශ්රී ලංකා අධ්යාපන අමාත්යාංශයේ, අධ්යාපන ප්රකාශන දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ප්රකාශයට පත් කරන ලද නිල පෙළපොත් සහ සම්පත් පරිශීලනය කළ යුතුය.
ජාතික විභාග සඳහා අන්තර්ගතයේ නිල බලය ලත් මූලාශ්රය වනුයේ රජය විසින් නිකුත් කරනු ලබන මෙම ප්රකාශනයි.