අපි ඇවිදිනකොට නොවැටී ඉන්නේ, වාහනයක බ්‍රේක් වැඩ කරන්නේ, පෑනකින් ලියන්න පුළුවන් වෙන්නේ ඝර්ෂණය කියන බලය නිසා. මේ පාඩමෙන් අපි ඝර්ෂණයේ ස්වභාවය, එහි වාසි සහ අවාසි ගැන ඉගෙන ගන්නවා.

කෙටි සටහන් (Short Notes):

1. ඝර්ෂණය යනු කුමක්ද?

• පෘෂ්ඨ දෙකක් එකිනෙක ස්පර්ශ වෙමින් චලනය වීමට උත්සාහ කරන විට, එම චලිතයට එරෙහිව හටගන්නා බලය ඝර්ෂණ බලයයි.

• ඝර්ෂණය සැමවිටම චලිතයට විරුද්ධ දිශාවට ක්‍රියා කරයි.

2. ඝර්ෂණ බලයේ අවස්ථා (Types of Friction):

• ස්ථිතික ඝර්ෂණය (Static Friction): වස්තුවක් චලනය කිරීමට බලයක් යෙදුවත්, එය චලනය නොවී තිබෙන විට හටගන්නා ඝර්ෂණය. යොදන බලයට සමානව මෙය වෙනස් වේ.

• සීමාකාරී ඝර්ෂණය (Limiting Friction): වස්තුවක් චලනය වීමට ආසන්නම මොහොතේ ඇතිවන උපරිම ස්ථිතික ඝර්ෂණය.

• ගතික ඝර්ෂණය (Dynamic Friction): වස්තුවක් චලනය වෙමින් පවතින විට ඇතිවන ඝර්ෂණය. මෙය සීමාකාරී ඝර්ෂණයට වඩා මඳක් අඩුයි.

3. සීමාකාරී ඝර්ෂණයට බලපාන සාධක:

• ස්පර්ශ වන පෘෂ්ඨවල ස්වභාවය (රළු/ සිනිඳු බව): පෘෂ්ඨ රළු වන තරමට ඝර්ෂණය වැඩියි.

• අභිලම්බ ප්‍රතික්‍රියාව (Normal Reaction): සරලව කිව්වොත්, වස්තුවේ බර. වස්තුවේ බර වැඩි වන විට ඝර්ෂණය වැඩියි.

• වැදගත්: ඝර්ෂණය, ස්පර්ශ වන පෘෂ්ඨ වර්ගඵලය මත රඳා පවතින්නේ නැහැ.

4. ඝර්ෂණයේ ප්‍රයෝජන (Advantages):

• ඇවිදීමට සහ දිවීමට උපකාරී වීම.

• වාහනවල තිරිංග (brakes) ක්‍රියාත්මක වීම.

• පෑන්, පැන්සල් වලින් ලිවීමට හැකිවීම.

• ඇණ සහ ඉස්කුරුප්පු ඇණ සවි වී තිබීම.

5. ඝර්ෂණයේ අවාසි (Disadvantages):

• යන්ත්‍ර සූත්‍ර ගෙවී යාම.

• අනවශ්‍ය තාපයක් ජනනය වීම.

• ශක්තිය අපතේ යාම.

6. ඝර්ෂණය අඩු කරන ක්‍රම:

• ලිහිසි තෙල් (Lubricants): ග්‍රීස්, තෙල් වැනි දේ යෙදීම.

• බෝල බෙයාරිම් (Ball Bearings): රෝද සහ යන්ත්‍ර කොටස් වල ඝර්ෂණය අඩු කිරීමට.

• පෘෂ්ඨ සිනිඳු කිරීම: පෘෂ්ඨ ඔප දැමීම.

ඉඟි සහ කෙටි ක්‍රම (Tips & Tricks):

• ඝර්ෂණ වර්ග තුන: කබඩ් එකක් තල්ලු කරනවා හිතන්න.

1. ටිකක් තල්ලු කරනකොට හෙල්ලෙන්නේ නැහැ -> ස්ථිතික ඝර්ෂණය.

2. තව ටිකක් තදින් තල්ලු කරද්දී යන්තම් හෙල්ලෙන්න පටන් ගන්නවා -> සීමාකාරී ඝර්ෂණය.

3. හෙල්ලෙන්න ගත්තට පස්සේ තල්ලු කරගෙන යනවා -> ගතික ඝර්ෂණය.

• ඝර්ෂණයට වර්ගඵලය බලපාන්නේ නැහැ: මේක විභාගයට බහුවරණ ප්‍රශ්නවලට නිතරම එන කරුණක්. හොඳින් මතක තියාගන්න.

විභාගය සඳහා වැදගත් කරුණු (Important Points for Exam):

1. අර්ථ දැක්වීම්: ස්ථිතික, සීමාකාරී සහ ගතික ඝර්ෂණය යනු කුමක්ද කියා පැහැදිලිව අර්ථ දක්වන්න පුරුදු වෙන්න.

2. බලපාන සාධක: ඝර්ෂණය රඳා පවතින සාධක දෙක (පෘෂ්ඨවල ස්වභාවය, අභිලම්බ ප්‍රතික්‍රියාව) සහ රඳා නොපවතින සාධකය (වර්ගඵලය) හරියටම දැන සිටීම වැදගත්.

3. ප්‍රායෝගික යෙදීම්: "වාහන ටයර්වල මෝස්තර (කට්ට) කපා ඇත්තේ ඇයි?", "යන්ත්‍ර වලට ග්‍රීස් දමන්නේ ඇයි?" වැනි ප්‍රායෝගික අවස්ථා දී ඝර්ෂණයේ බලපෑම පැහැදිලි කරන්න අහන්න පුළුවන්.

4. වාසි සහ අවාසි: දී ඇති අවස්ථාවක ඝර්ෂණය ප්‍රයෝජනවත්ද, අවාසිදායකද යන්න හඳුනාගෙන, එය අඩු කිරීමට හෝ වැඩි කිරීමට ගත හැකි ක්‍රියාමාර්ග යෝජනා කරන්න කියන ප්‍රශ්න වලට සූදානම් වෙන්න.