වතුර ටැංකියක පතුලට යනවිට පීඩනය වැඩිවෙන්නේ ඇයි? යකඩෙන් හැදුවත් නැවක් වතුරේ පාවෙන්නේ කොහොමද? වාහනයක බ්‍රේක් වැඩ කරන්නේ කොහොමද? මේ වගේ ප්‍රශ්න ගොඩකට උත්තර මේ පාඩමෙන් ඔයාට හම්බවෙනවා. ද්‍රව සහ වායු මගින් ඇති කරන පීඩනය සහ එහි ප්‍රායෝගික යෙදීම් ගැනයි අපි මේ පාඩමෙන් ඉගෙන ගන්නේ.

කෙටි සටහන් (Short Notes):

1. පීඩනය (Pressure):

• ඒකක වර්ගඵලයක් මත ලම්බකව ක්‍රියා කරන බලයයි.

• පීඩනය (P) = බලය (F) / වර්ගඵලය (A).

• SI ඒකකය පැස්කල් (Pa) හෙවත් වර්ග මීටරයට නිව්ටන් (Nm⁻²) වේ.

2. ද්‍රව පීඩනය (Liquid Pressure):

• ද්‍රව කඳක බර නිසා ඇතිවේ.

• ගැඹුර වැඩි වන විට ද්‍රව පීඩනය වැඩි වේ.

• එකම තිරස් මට්ටමේදී සෑම දිශාවකටම පීඩනය සමාන වේ.

• ද්‍රව පීඩනය ගණනය කිරීම: P = hρg

• h = ද්‍රව කඳේ සිරස් උස (ගැඹුර)

• ρ (rho) = ද්‍රවයේ ඝනත්වය

• g = ගුරුත්වජ ත්වරණය

3. පැස්කල් මූලධර්මය (Pascal's Principle):

• සංවෘත භාජනයක ඇති ද්‍රවයක එක් තැනකට යොදන පීඩනය, අඩු නොවී ද්‍රවයේ සෑම තැනකටම සම්ප්‍රේෂණය වේ.

• යෙදීම්: ද්‍රාව පීඩක යන්ත්‍ර (Hydraulic Press), වාහනවල තිරිංග පද්ධති.

4. උඩුකුරු තෙරපුම සහ ආකිමිඩිස් මූලධර්මය (Upthrust and Archimedes' Principle):

• උඩුකුරු තෙරපුම: ද්‍රවයක ගිල්වූ වස්තුවක් මත ද්‍රවය මගින් ඉහළට යොදන බලයයි.

• ආකිමිඩිස් මූලධර්මය: වස්තුවක් ද්‍රවයක ගිල්වූ විට, එය මත ක්‍රියා කරන උඩුකුරු තෙරපුම, එම වස්තුව මගින් විස්ථාපනය කරන ලද ද්‍රවයේ බරට සමාන වේ.

5. ඉපිලීමේ මූලධර්මය (Principle of Flotation):

• ද්‍රවයක පාවෙන වස්තුවක් මත ක්‍රියා කරන උඩුකුරු තෙරපුම, එම වස්තුවේ බරට සමාන වේ.

• වස්තුවක බර > උපරිම උඩුකුරු තෙරපුමට නම්, වස්තුව ගිලේ.

• වස්තුවක බර ≤ උපරිම උඩුකුරු තෙරපුමට නම්, වස්තුව පාවේ.

ඉඟි සහ කෙටි ක්‍රම (Tips & Tricks):

• P = hρg: මේ සූත්‍රය මතක තියාගන්න. "h" කියන්නේ ගැඹුර, "ρ" (රෝ) කියන්නේ ඝනත්වය. ගැඹුරයි, ඝනත්වයයි වැඩිවෙනකොට පීඩනය වැඩිවෙනවා.

• නැවක් පාවෙන්නේ ඇයි?: නැවේ හැඩය නිසා එය විශාල ජල පරිමාවක් විස්ථාපනය කරනවා. ඒ විස්ථාපනය කරන ජලයේ බර (උඩුකුරු තෙරපුම) නැවේ බරට සමාන වන නිසා නැව පාවෙනවා. යකඩ ඇණයක් ගිලෙන්නේ එය විස්ථාපනය කරන ජල ප්‍රමාණය අඩු නිසා.

• හයිඩ්‍රොලික් බ්‍රේක්: පොඩි තැනකට (බ්‍රේක් පඩලය) පොඩි බලයක් යොදලා, ඒකෙන් ඇතිවෙන පීඩනය ලොකු තැනකට (රෝදයේ බ්‍රේක් පෑඩ්) සම්ප්‍රේෂණය කරලා, ලොකු බලයක් ඇති කරගන්නා බව මතක තියාගන්න.

විභාගය සඳහා වැදගත් කරුණු (Important Points for Exam):

1. P = hρg ගණනය කිරීම්: ද්‍රව කඳක ගැඹුරක් දී, එහි පතුලේ ඇති පීඩනය ගණනය කිරීමට දෙන ගැටලු බහුලව පැමිණේ. ඒකක නිවැරදිව යෙදීමට වගබලා ගන්න.

2. ආකිමිඩිස් මූලධර්මය: ආකිමිඩිස් මූලධර්මය ප්‍රකාශ කිරීමට සහ එයට අදාළ සරල අවස්ථා (ගලක් වතුරේදී සැහැල්ලු බවක් දැනීම) පැහැදිලි කිරීමට පුරුදු වන්න.

3. ඉපිලීම සහ ගිලීම: වස්තුවක බර සහ උඩුකුරු තෙරපුම සංසන්දනය කරමින් වස්තුවක් පාවෙන්නේද ගිලෙන්නේද යන්න තීරණය කරන ආකාරය පැහැදිලි කිරීමට අසන ප්‍රශ්න සඳහා සූදානම් වන්න.

4. පැස්කල් මූලධර්මයේ යෙදීම්: ද්‍රාව පීඩක යන්ත්‍රයක් හෝ වාහනයක තිරිංග පද්ධතියක් ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය සරලව පැහැදිලි කිරීමට පුහුණු වන්න.

5. වායුගෝලීය පීඩනය: අප අවට ඇති වාතය මගින්ද පීඩනයක් ඇති කරන බවත්, උසට යන විට එය අඩුවන බවත් මතක තබා ගන්න.