මේසයක් මත නිශ්චලව ඇති පොතක්, ලණුවකින් එල්ලූ බකට් එකක් වැනි දේවල් මත බල ක්‍රියාත්මක වුවත්, ඒවා චලනය නොවී පවතින්නේ ඇයි? මේ පාඩමෙන් අපි ඒ ගැන, එනම් වස්තුවක් මත ක්‍රියා කරන බල "සමබර" වී පවතින අවස්ථා ගැන ඉගෙන ගන්නවා.

කෙටි සටහන් (Short Notes):

1. බල සමතුලිතතාව යනු කුමක්ද?

• වස්තුවක් මත ක්‍රියා කරන සියලුම බලවල සම්ප්‍රයුක්ත බලය ශුන්‍ය (0) නම්, එම වස්තුව බල සමතුලිතතාවයේ පවතින බව කියනු ලැබේ.

• මෙහිදී වස්තුව එක්කෝ නිශ්චලව පවතී, නැතහොත් ඒකාකාර ප්‍රවේගයෙන් චලනය වේ (ත්වරණයක් නැත).

2. බල දෙකක් යටතේ සමතුලිතතාව:

• වස්තුවක් බල දෙකක් යටතේ සමතුලිත වීමට නම්, එම බල දෙක:

• විශාලත්වයෙන් සමාන විය යුතුය.

• දිශාවෙන් ප්‍රතිවිරුද්ධ විය යුතුය.

• එකම සරල රේඛාවක (ඒක රේඛීයව) ක්‍රියා කළ යුතුය.

• උදාහරණය: මේසයක් මත ඇති පොත. පොතේ බර (W) පහළට ක්‍රියා කරන අතර, මේසයෙන් ඇති කරන අභිලම්බ ප්‍රතික්‍රියාව (R) ඉහළට ක්‍රියා කරයි. මෙහි W = R වේ.

3. බල තුනක් යටතේ සමතුලිතතාව:

• සමාන්තර බල තුනක්:

• ඉහළට ක්‍රියා කරන බලවල එකතුව = පහළට ක්‍රියා කරන බලවල එකතුව.

• උදාහරණය: ආධාරක දෙකක් මත තැබූ ලීයක්. ලීයේ බර පහළට ක්‍රියා කරන අතර, ආධාරක දෙකෙන් ඇති කරන ප්‍රතික්‍රියා බල ඉහළට ක්‍රියා කරයි.

• සමාන්තර නොවන (ආනත) බල තුනක්:

• බල තුනම එකම තලයක (ඒකතලීය) විය යුතුය.

• බල තුනේම ක්‍රියා රේඛා එකම ලක්ෂ්‍යයකදී (ඒක ලක්ෂ්‍යීයව) හමුවිය යුතුය.

• උදාහරණය: ලණු දෙකකින් බිත්තියක එල්ලූ පින්තූර රාමුවක්. ලණු දෙකේ ආතති බල සහ රාමුවේ බර යන බල තුන එක ලක්ෂ්‍යයකදී සමතුලිත වේ.

ඉඟි සහ කෙටි ක්‍රම (Tips & Tricks):

• "සමතුලිතතාව" = "සමබරයි": සරලවම, හැම පැත්තටම ක්‍රියා කරන බල එකිනෙක කැපී ගොස් ශුන්‍ය වීම ලෙස මතක තබා ගන්න.

• බල සටහන් අඳින්න: ඕනෑම ගැටලුවක් විසඳීමට පෙර, වස්තුව මත ක්‍රියා කරන සියලුම බල ඊතල මගින් සරල රූප සටහනක ලකුණු කරන්න. මෙය ගැටලුව තේරුම් ගැනීමට ඉතා පහසු ක්‍රමයකි.

• බර (W) -> හැමවිටම සිරස්ව පහළට.

• ආතතිය (T) -> ලණුව දිගේ, වස්තුවෙන් ඉවතට.

• අභිලම්බ ප්‍රතික්‍රියාව (R) -> පෘෂ්ඨයට ලම්බකව, ඉවතට.

විභාගය සඳහා වැදගත් කරුණු (Important Points for Exam):

1. අර්ථ දැක්වීම: "බල සමතුලිතතාව" යනු කුමක්දැයි පැහැදිලිව අර්ථ දැක්වීමට පුරුදු වන්න.

2. සමතුලිතතාව සඳහා කොන්දේසි: බල දෙකක් සහ බල තුනක් යටතේ වස්තුවක් සමතුලිත වීමට සපුරාලිය යුතු කොන්දේසි මොනවාදැයි මතක තබා ගන්න. මේවා කෙටි ප්‍රශ්න සඳහා පැමිණිය හැක.

3. ප්‍රායෝගික අවස්ථා හඳුනාගැනීම: එදිනෙදා ජීවිතයේ උදාහරණ (කඹ ඇදීම, බිත්තියකට හේත්තු කර ඇති ඉනිමගක්) දී, සමතුලිතතාවයට හේතු වන බල හඳුනා ගැනීමට පුරුදු වන්න.

4. සම්ප්‍රයුක්ත බලය සමග සම්බන්ධය: වස්තුවක් සමතුලිතතාවයේ පවතී නම්, එහි සම්ප්‍රයුක්ත බලය ශුන්‍ය බව තේරුම් ගැනීම, නොදන්නා බලයක් සෙවීමේ සරල ගැටලු විසඳීමට උපකාරී වේ.