Lesson Notes
10 ශ්රේණිය
11 ශ්රේණිය
පාඩම 6: ශාක හා සත්ත්ව සෛලවල ව්යුහය හා කෘත්ය
Grade
10
Term
2
මේ පාඩමෙන් ජීවයේ මූලිකම ඒකකය වන සෛලය ගැනත්, ශාක සහ සත්ත්ව සෛල අතර වෙනස්කම් ගැනත් ඉගෙන ගන්නවා. සෛලයක කොටස් (ඉන්ද්රයිකා) සහ ඒවායේ ක්රියාකාරීත්වය තේරුම් ගැනීම ජීව විද්යාවේ ඉදිරි පාඩම් සඳහා ඉතා වැදගත්.
කෙටි සටහන් (Short Notes):
සෛල වාදය:
ජීවයේ ව්යුහමය හා කෘත්යමය ඒකකය සෛලයයි.
සියලුම ජීවීන් සෛල එකකින් හෝ කිහිපයකින් සෑදී ඇත.
නව සෛල ඇතිවන්නේ කලින් පැවති සෛල වලිනි.
2. ශාක සෛල සහ සත්ත්ව සෛල අතර ප්රධාන වෙනස්කම්:
ශාක සෛලවලට පමණක් ඇති දේවල්:
සෛල බිත්තිය: සෙලියුලෝස් වලින් සෑදුණු, සෛලයට ශක්තිය හා හැඩය දෙන බාහිර ආවරණය.
හරිතලව: ප්රභාසංශ්ලේෂණය (ආහාර නිපදවීම) සිදු කරන ඉන්ද්රයිකාව.
විශාල මධ්ය රික්තකය: ජලය, ආහාර ගබඩා කරන සහ සෛලයට දෘඪතාවක් දෙන ඉන්ද්රයිකාව.
සත්ත්ව සෛලවලට පමණක් ඇති දේවල්:
කේන්ද්රදේහය: සෛල විභාජනයට උපකාරී වේ.
3. ප්රධාන ඉන්ද්රයිකා සහ ඒවායේ කෘත්ය:
න්යෂ්ටිය: සෛලයේ "මොළය" වගේ. සියලුම ක්රියා පාලනය කරයි. ප්රවේණික ද්රව්ය (DNA) දරයි.
සෛල පටලය: සෛලයට ඇතුල් වන සහ පිටවන ද්රව්ය පාලනය කරයි.
මයිටොකොන්ඩ්රියා: සෛලයේ "ජව මධ්යස්ථානය". ශ්වසනය මගින් ශක්තිය නිපදවයි.
රයිබොසෝම: ප්රෝටීන නිෂ්පාදනය කරයි.
4. සෛල විභාජනය:
අනූනනය: දේහ වර්ධනයට සහ හානි වූ පටක අලුත්වැඩියාවට. මව් සෛලයට සමාන දුහිතෘ සෛල 2ක් සෑදේ.
ඌනනය: ලිංගික ප්රජනනය සඳහා ජන්මාණු (ශුක්රාණු, ඩිම්බ) සෑදීමට. මව් සෛලයේ වර්ණදේහ ගණනින් භාගයක් ඇති දුහිතෘ සෛල 4ක් සෑදේ.
ඉඟි සහ කෙටි ක්රම (Tips & Tricks):
වෙනස්කම් මතක තියාගන්න: ශාක සෛලයක් කියන්නේ හරියට තාප්පයක් (සෛල බිත්තිය) ගහපු, සූර්ය පැනල (හරිතලව) හයි කරපු, ලොකු වතුර ටැංකියක් (රික්තකය) තියෙන ගෙයක් වගේ කියලා හිතන්න.
ඉන්ද්රයිකා වල වැඩ: න්යෂ්ටිය = පාලක මැදිරිය, මයිටොකොන්ඩ්රියා = ජෙනරේටරය, සෛල පටලය = ගේට්ටුව. මේ වගේ සරල දේවල් වලට සමාන කරලා මතක තියාගන්න.
විභාගය සඳහා වැදගත් කරුණු (Important Points for Exam):
රූප සටහන්: ශාක සහ සත්ත්ව සෛලයක පැහැදිලි රූප සටහනක් ඇඳ, එහි ප්රධාන ඉන්ද්රයිකා නිවැරදිව නම් කරන්න පුරුදු වෙන්න.
සංසන්දනය: ශාක සෛලයක් සහ සත්ත්ව සෛලයක් අතර ඇති සමානකම් සහ අසමානකම් වගුවක් මගින් දක්වන්න අහන ප්රශ්න වලට සූදානම් වෙන්න.
ඉන්ද්රයිකාවල කෘත්ය: එක් එක් ඉන්ද්රයිකාවේ (විශේෂයෙන් න්යෂ්ටිය, මයිටොකොන්ඩ්රියා, හරිතලව, සෛල බිත්තිය) ප්රධාන කෘත්යය කුමක්දැයි පැහැදිලිව දැන සිටීම අත්යවශ්යයි.
සෛල විභාජනයේ වැදගත්කම: අනූනනයේ සහ ඌනනයේ ප්රධාන වැදගත්කම කුමක්ද යන්න දැන සිටීම වැදගත්.
වියාචනය (Disclaimer)
Idasara Academy ඉගෙනුම් සම්පත් නිර්මාණය කර ඇත්තේ සිසුන්ට මගපෙන්වීම, පුහුණුව සහ අධ්යයන උපායමාර්ග ලබාදී සහයෝගය දැක්වීමටය.
කෙසේ වෙතත්, සියලුම විභාග සහ නිල අවශ්යතා සඳහා, සිසුන් අනිවාර්යයෙන්ම ශ්රී ලංකා අධ්යාපන අමාත්යාංශයේ, අධ්යාපන ප්රකාශන දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ප්රකාශයට පත් කරන ලද නිල පෙළපොත් සහ සම්පත් පරිශීලනය කළ යුතුය.
ජාතික විභාග සඳහා අන්තර්ගතයේ නිල බලය ලත් මූලාශ්රය වනුයේ රජය විසින් නිකුත් කරනු ලබන මෙම ප්රකාශනයි.