ජීවී විශේෂයක් පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට නොනැසී පවතින්නේ කෙසේද? මේ පාඩමෙන් අපි ඒ සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වන ප්‍රජනන ක්‍රියාවලිය ගැන ඉගෙන ගන්නවා. ශාක සහ මිනිසාගේ ප්‍රජනන ක්‍රම, ඊට අදාළ ව්‍යුහ සහ ක්‍රියාකාරීත්වය පිළිබඳව මෙහිදී අවධානය යොමු කෙරේ.

කෙටි සටහන් (Short Notes):

1. ප්‍රජනන ක්‍රම:

• අලිංගික ප්‍රජනනය: තනි මාතෘ ජීවියෙකුගෙන් නව ජීවියෙකු බිහිවීම. ජන්මාණු සම්බන්ධ නොවේ. (උදා: ශාකවල වර්ධක ප්‍රචාරණය).

• ලිංගික ප්‍රජනනය: ජන්මාණු (පුং සහ ජායා) දෙකක් සංසේචනය වීමෙන් (එකතු වීමෙන්) නව ජීවියෙකු බිහිවීම.

1. ශාක ප්‍රජනනය:

• වර්ධක ප්‍රචාරණය (අලිංගික):

• ස්වාභාවික: අල, බතල, ඉඟුරු, අක්කපාන පත්‍ර.

• කෘත්‍රිම: අතු කැබලි සිටුවීම, බද්ධ කිරීම, අතු බැඳීම, පටක රෝපණය.

• පුෂ්පය (ලිංගික ප්‍රජනක ව්‍යුහය):

• ප්‍රධාන කොටස්: මණි පත්‍ර, දළ පත්‍ර, රේණු (පුং කොටස), සහ ජායාංගය (ස්ත්‍රී කොටස).

• පරාගණය: පරාග, කලංකය මතට පැමිණීම.

• ස්ව-පරාගණය: එකම මලේ හෝ එකම ගසේ මලක.

• පර-පරාගණය: වෙනත් ගසක මලක.

• සංසේචනය: පුং ජන්මාණුව, ඩිම්බය සමඟ එකතු වීම. සංසේචනයෙන් පසු ඩිම්බ කෝෂය ඵලය බවටත්, ඩිම්බ බීජ බවටත් පත්වේ.

• ඵල හා බීජ ව්‍යාප්තිය: සතුන්, සුළඟ, ජලය සහ ස්ඵෝටන යාන්ත්‍රණ මගින් සිදුවේ.

2. මානව ප්‍රජනනය:

• යොවුනුදාව: ද්විතීයික ලිංගික ලක්ෂණ (රැවුල වැවීම, කටහඬ ගැඹුරු වීම, ස්තන වර්ධනය) ඇතිවෙමින් ලිංගිකව පරිණත වීම.

• පුරුෂ ප්‍රජනක පද්ධතිය: ප්‍රධාන අවයවය වෘෂණ වේ. ශුක්‍රාණු නිපදවයි.

• ස්ත්‍රී ප්‍රජනක පද්ධතිය: ප්‍රධාන අවයවය ඩිම්බ කෝෂ වේ. ඩිම්බ නිපදවයි.

• ආර්තව චක්‍රය: දින 28කට වරක් පමණ සිදුවන, ඩිම්බ මෝචනය සහ ගර්භාෂ බිත්තියේ වෙනස්වීම් ඇතුළත් චක්‍රීය ක්‍රියාවලියකි.

• සංසේචනය: ශුක්‍රාණුවක් සහ ඩිම්බයක් පැලෝපීය නාලය තුළදී එකතු වීම.

• භ්‍රෑණ විකසනය: සංසේචිත ඩිම්බය (යුක්තාණුව) ගර්භාෂයේ තැන්පත් වී වර්ධනය වේ. කලලබන්ධය සහ පෙකණිවැල මගින් මවගෙන් පෝෂණය ලබා ගනී.

ඉඟි සහ කෙටි ක්‍රම (Tips & Tricks):

• පුෂ්පයේ කොටස්: මලක් අරගෙන කොටස් වෙන් කර හඳුනාගන්න. රේණුව (පුරුෂ) සහ ජායාංගය (ස්ත්‍රී) කොටස් පැහැදිලිව මතක තබා ගන්න.

• පරාගණ අනුවර්තන:

• කෘමීන් ආකර්ෂණය කරන මල්: ලොකුයි, පාටයි, සුවඳයි, පැණි තියෙනවා.

• සුළඟින් පරාගණය වන මල්: පොඩියි, පාටක්/සුවඳක් නැහැ, සැහැල්ලු පරාග ගොඩක් හදනවා.

• මානව පද්ධති: පුරුෂ සහ ස්ත්‍රී ප්‍රජනක පද්ධතිවල රූප සටහන් ඇඳ, ප්‍රධාන කොටස් (වෘෂණ, ඩිම්බ කෝෂ, පැලෝපීය නාලය, ගර්භාෂය) සහ ඒවායේ කෘත්‍යය මතක තබා ගන්න.

විභාගය සඳහා වැදගත් කරුණු (Important Points for Exam):

1. ලිංගික සහ අලිංගික ප්‍රජනනය සංසන්දනය: මෙම ප්‍රජනන ක්‍රම දෙක අතර ඇති වාසි සහ අවාසි ඇතුළත් වෙනස්කම් විභාගයට බහුලව අසයි.

2. පුෂ්පයක දික්කඩ: දර්ශීය පුෂ්පයක දික්කඩක රූප සටහනක් ඇඳ, එහි ප්‍රධාන කොටස් නිවැරදිව නම් කිරීමට හොඳින් පුහුණු වන්න.

3. පරාගණය සහ ව්‍යාප්තිය: විවිධ පරාගණ කාරක (සුළඟ, කෘමීන්) සහ බීජ ව්‍යාප්ති කාරක (සතුන්, ජලය) සඳහා ශාක/ඵල/බීජ දක්වන අනුවර්තන මොනවාදැයි උදාහරණ සහිතව පැහැදිලි කිරීමට පුරුදු වන්න.

4. මානව ප්‍රජනනය: සංසේචනය සිදුවන ස්ථානය (පැලෝපීය නාලය) සහ කලලය වර්ධනය වන ස්ථානය (ගර්භාෂය) නිවැරදිව හඳුනාගන්න. ආර්තව චක්‍රයේ මූලික අරමුණ (සංසේචනයක් සඳහා ගර්භාෂය සූදානම් කිරීම) තේරුම් ගන්න.

5. කලලබන්ධයේ කෘත්‍යය: මව සහ කලලය අතර ද්‍රව්‍ය හුවමාරුව (පෝෂණය, ඔක්සිජන් ලබා දීම සහ අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කිරීම) සිදු කරන ආකාරය දැන සිටීම ඉතා වැදගත්.